Atyre që po sulmohen me luftë, u është dhënë leje
(të luftojnë), për shkak se u është bërë padrejtësi. -
Në fillim të Islamit, muslimanët e kishin të ndaluar të luftonin kundër jobesimtarëve, madje ishin urdhëruar të tregonin durim. Kështu ishin urdhëruar nga urtësia e Allahut. Më pas, kur emigruan në Medinë dhe krijuan një shtet të fortë, iu dha leje që të luftonin. Allahu i Madhëruar thotë: “Atyre që po sulmohen me luftë, u është dhënë leje të luftojnë, për shkak se u është bërë padrejtësi." Nga kjo kuptohet se, më parë, ishin të ndaluar të luftonin dhe tashmë, atyre që luftoheshin, po u lejohej të kundërpërgjigjeshin me të njëjtën mënyrë. Allahu ua lejoi luftën besimtarëve vetëm sepse atyre po u bëhej padrejtësi, duke u penguar nga feja, duke u torturuar për shkak të besimit dhe duke u dëbuar prej shtëpive të tyre.Kronologji e traditës së Profeti a.s. nëmarrëdhëniet me qafirët dhe munafikëtnga momenti i Shpalljes së parë deri kurshkoi tek Allahu i Lartësuar.Të parat fjalë që Allahu i Lartësuar ishpalli Profetit a.s. ishin: “Lexo me emrine Zotit tënd, i Cili krijoi (gjithçka); e krijoinjeriun nga një droçkë gjaku! Lexo! Zotiyt është më Bujari” (Alak 1-3). Këtoshënojnë hapjen e Shpalljes hyjnore qëpo i zbriste. Në këto ajete, Allahu iLartësuar e urdhëron atë të lexojë nëveten e tij dhe nuk e urdhëron që t’uapërçojë ato fjalë të tjerëve. Më pas Ai ishpall ajetet: “O ti, i mbështjellë (oMuhamed)! Çohu dhe paralajmëro! Zotintënd madhëroje! Petkat e tua pastrojidhe largohu nga ndyrësia (adhurimi iidhujve)!” (Mudethir 1-5). Kështu pra, meajetet: “Lexo me emrin e Zotit tënd, i Cilikrijoi (gjithçka); e krijoi njeriun nga njëdroçkë gjaku! Lexo! Zoti yt është mëBujari”, ai mori titullin ‘Nebij’ (i lajmëruarme Shpallje hyjnore). Ndërsa me ajetet:“O ti, i mbështjellë (o Muhamed)! Çohudhe paralajmëro! Zotin tënd madhëroje!Petkat e tua pastroji dhe largohu ngandyrësia (adhurimi i idhujve)!” ai morititullin ‘Resul’(i dërguar për t’u kumtuarnjerëzve mesazhet e Allahut). PastajAllahu i Madhëruari e urdhëroi atë që t’utërheqte vërejtjen, fillimisht, farefisit tëtij të afërt, popullit të tij (kurejshëve),arabëve që jetonin rreth tyre, pastajgjithë arabëve të tjerë, dhe më pasmbarë botës. Pas shpalljes së profetësisësë tij, ai qëndroi më se dhjetë vite për t’iftuar njerëzit në rrugën e Allahut pa luftëdhe pa xhizje. Gjatë kësaj kohe aiurdhërohej prej Allahut të Lartësuar që tëruante vetëpërmbajtjen, durimin, dhe tëishte falës dhe i butë me ata që emundonin. Më pas atij iu dha leja për tëemigruar, pastaj për të zhvilluar luftëfillimisht vetëm kundër atyre që eluftonin, duke i lënë të qetë ata që nuk engacmonin. Dhe përfundimisht Ai eurdhëroi të luftonte kundër idhujtarëve,derisa i gjithë adhurimi t’i përkushtohejvetëm Allahut të Lartësuar. Pas urdhritpër luftë, idhujtarët, në raport me të, undanë në tri grupe:- Idhujtarë me të cilët ai lidhi marrëveshjepaqeje dhe armëpushimi;- idhujtarë me të cilët ishte nëmarrëdhënie lufte;- idhujtarë që jetonin brenda shtetit islamdhe që kishin nënshkruar marrëveshjen edhimme-s (siguracionit për jetën dhepasurinë).Allahu i Lartësuar e urdhëroi atë që t’ipërmbahej paktit me grupin e parë, përsa kohë ata i përmbaheshin atij. Nëseprej tyre vërehej ndonjë shenjë tradhtieapo hileje, ai duhej t’ua kthentembrapsht marrëveshjen dhe, para se t’iluftonte, duhej t’i lajmëronte për prishjene paktit. Urdhri i Allahut të Lartësuarishte që të luftohej çdokush që thyentepaktet dhe marrëveshjet.Me shpalljen e sures Teube, erdhi sqarimipërfundimtar për qëndrimin ndaj këtyretri grupeve. Me ajetet e saj, Allahu iLartësuar e urdhëroi Profetin e Tij tëluftonte kundër ehlu kitab-ëve derisa tëjepnin xhizjen ose të pranonin Islamin. Aie urdhëroi gjithashtu të luftonte kundërqafirëve dhe munafikëve, dhe të tregonteashpërsi kundër tyre. Kështu, Profeti iAllahut i luftoi qafirët me shpatë dhe meforcë, ndërsa munafikët i luftoi meargumentim të pastër dhe me fjalë tëqartë. Në këto ajete Allahu i Lartësuar eurdhëron Profetin e Tij që të deklarojëlirimin prej detyrimeve që rridhnin ngamarrëveshjet e lidhura më parë mekafirët dhe që t’i lajmëronte ata se nukkishte më marrëveshje mes tyre, por,sipas këtyre ajeteve, qafirët, me të cilëtProfeti a.s. pati marrëveshje, do tëklasifikoheshin në tri grupe:- Një grup të cilët e thyen paktin me tëdhe e luftuan. Profeti a.s. u urdhërua që,kundër tyre të zhvillonte luftë. Ashtuveproi dhe doli fitimtar.- Një grup me të cilët marrëveshja ishtederi në një afat të caktuar dhe të cilët nuke thyen paktin me të. Për këta Profeti a.s.u urdhërua që ta plotësonte afatin emarrëveshjes me ta, sipas caktimit.- Një grup tjetër me të cilët Profeti a.s.nuk kishte marrëveshje, por që nuk epatën luftuar atë, ose me të cilët kishtemarrëveshje të pakufizuar në kohë, tëhapur. Për këta Profeti a.s. u urdhërua qët’u linte afat dhe t’i linte në paqe përkatër muaj, por me të mbaruar katërmuajt, do të fillonte luftën. Janë këtakatër muajt e përmendur në ajetin 2 tësures Teube: “Udhëtoni nëpër botë ju(idhujtarë) edhe katër muaj (të sigurt),por ta dini se nuk do të mund t’i shpëtoniAllahut dhe se Allahu do t’i poshtërojëmohuesit.” Janë pikërisht katër muajt epaprekshmërisë së jetës (hurum), siçtregon dhe ajeti më poshtë: “Kur tëkalojnë muajt e paprekshmërisë (në tëcilët ndalohet lufta), atëherë i vritniidhujtarët kudo që t’i ndeshni, i zinirobër, i rrethoni dhe u bëni pusi kudo!Por, nëse pendohen, falin namazin dhejapin zeqatin, atëherë i lini të qetë!Vërtet, Allahu është Falës dheMëshirëplotë.” (Teube 5).Muajt e lënies në paqe ishin katër muajte paprekshmërisë së jetës.128 Dita e parëfilloi me ditën e deklarimit të prishjes sëpaktit me ta, që ishte dita e dhjetë e DhulHixhes, dita e Haxhit të madh, në të cilinu shpallën këto dispozita. Ndërsa dita efundit e afatizimit ishte dita e dhjetë emuajt Rabiul Ahir. Këta muaj nuk janë tënjëjtë me ata që Allahu i Lartësuar i kapërmendur në ajetin 36 të sures Teube:“Vërtet, numri i muajve tek Allahu ështëdymbëdhjetë, sipas Librit të Allahut, qëprej ditës kur krijoi qiejt dhe Tokën. Katërprej tyre janë të shenjtë, sipas besimit tëdrejtë. Prandaj, mos i bëni vetes dëm,duke i shkelur këta muaj! Megjithatë,luftoni të gjithë kundër idhujtarëve, ashtusi luftojnë ata të gjithë kundër jush. Tadini se Allahu është me ata që ruhen ngagjynahet.” Në këtë ajet flitet për tre muajtë njëpasnjëshëm: Rexhep, Dhul Kade,Dhul Hixhe dhe një të veçantëMuharrem. Muajt në të cilat u afatizuanidhujtarët nuk ishin këta, sepse këta nukjanë katër të njëpasnjëshëm, sikurse ishteedhe urdhri. Allahu i Lartësuar i afatizoiata për katër muaj të tjerë rresht, pastajurdhëroi që të luftoheshin. Profeti a.s.luftoi ata që thyen paktin, dhe i afatizoikatër muaj ata me të cilët nuk kishte paktapo kishte pakt të hapur pa afat. Allahu iLartësuar e urdhëroi atë që ta plotësojëpaktin me ata që i qëndonin besnikmarrëveshjes, deri në afatet epërcaktuara, por këta të fundit, pambaruar afati i paktit, të gjithë pranuanIslamin. Ndërsa jomuslimanët e siguruarbrenda shtetit islam pranuan të paguajnëxhizjen. Pas shpalljes të sures Teube,qafirët ishin në tri grupe: qafirë me tëcilët ishte në marrëdhënie lufte; qafirëme të cilët ishte bërë marrëveshjearmëpushimi dhe ehlu dhimme (shtetasjomuslimanë që pranonin pushtetin dheautoritetin e shtetin islam, që paguaninxhizjen dhe që u garantohejpaprekshmëria e jetës dhe pasurisë ngashteti islam). Por pasi grupi i dytëpranuan Islamin, mbetën vetëm dy tëtillë: qafirët me të cilët ishte nëmarrëdhënie lufte dhe paguesit ehludhimme. Por tashmë qafirët me të cilëtkishte marrëdhënie armiqësore ishin tëtmerruar prej tij. Kështu pra,përfundimisht banorët e tokës në raportme Profetin a.s. u ndanë në tri kategori:- Muslimanë që besonin Allahun dheProfetin e Tij;- jomuslimanë brenda shtetit islam qëpaguanin xhizjen dhe ishin të siguruar përjetën, pasurinë, nderin dhe fenë e tyre;- qafirë të tmerruar të cilët ishin nëmarrëdhënie lufte me Profetin a.s.Për sa i përket traditës së tij në sjelljenndaj munafikëve, ai u urdhërua që tëpranojë atë që shfaqej prej tyre haptazi,ndërsa atë që fshihej në zemrat e tyre t’ialinte gjykimit të Allahut të Madhëruar. Aiu urdhërua që kunder tyre të luftojë medije dhe me argumentim të qartë. Shpeshherë i duhej t’u kthente shpinën dhe tëdistancohej prej tyre. U urdhëruagjthashtu që të tregohej i ashpër me tadhe t’u fliste me fjalë të forta dhendikuese për shpirtrat e tyre. Allahu iLartësuar e ndaloi që t’ua falte namazin exhenazes kujt vdiste prej tyre dhe endaloi që të qëndronte në varrezat e tyrepër t’u lutur. Allahu i Lartësuar e njoftoiatë se edhe nëse kërkonte falje për ta Ainuk do t’ua falte atyre. Kjo ishte tradita etij në raportet me qafirët dhe munafikët.Sjellja Profetit a.s. me miqtë, të dashuritdhe me pasuesit e tij.
Allahu i Lartësuar eurdhëroi Profetin a.s. që ta kufizonteveten, madje të bënte durim dhe tëshoqërohej vetëm me ata që epërkujtonin Allahun, Zotin e tyre,mëngjes e mbrëmje, duke kërkuarkënaqësinë e Tij. Madje Ai e urdhëroi qënë asnjë moment të mos e largontevëmendjen prej tyre e t’u hidhte sytënjerëzve që kërkonin kënaqësinë e kësajbote. Allahu i Lartësuar e urdhëroi që t’ifalte ata dhe të kërkonte falje për ta. Ai eurdhëroi që të këshillohej me ta paramarrjes së vendimeve; e urdhëroi që tëlutej për ta. Allahu i Lartësuar e urdhëroiProfetin a.s. që të ndërpristemarrëdhëniet edhe me ata që ikundërshtonin urdhrat dhe nuk e ndiqninnë rrugën e tij, derisa ata të pendoheshinsinqerisht dhe t’i riktheheshin bindjesdhe pasimit të tij. Kështu veproi Profetia.s. me ata që nuk e ndoqën Profetin a.s.në luftën e Tebukut. Allahu i Lartësuar eurdhëroi Profetin a.s. që të zbatonte dhetë ekzekutonte rigorozisht dispozitat endëshkimeve të Sheriatit ndaj atyre që emeritonin. Përballë ligjit do të ishin tënjëjtë: i fismi dhe jo i fismi. Allahu iLartësuar e urdhëroi Profetin a.s. që, përtë larguar dhe për të shpëtuar prej tëkëqijave dhe shejtanëve njerëz, tëpërdorte stilin e kundërpërgjigjes meformën më të mirë. Atij që i bënte keq,t’ia kthente me bamirësi, atij që sillejashpër me të për shkak të injoranca, t’ikundërpërgjigjej me durim e maturi; atijqë i bënte padrejtësi, t’i përgjigjej mefalje të padrejtësisë; atij që i ndërpristemarrëdhëniet me të, t’i përgjigjej duke ibërë mirë e duke i rilidhur atomarrëdhënie. Allahu i Lartësuar i tregoiqë, nëse i zbatonte të gjitha këto, atëherëarmiku i tij do të shndërrohej në mik tëngushtë: “Nuk barazohet e mira me tëkeqen! Të keqen ktheje me të mirë, eatëherë armiku yt do të të bëhetmenjëherë mik i ngushtë.” (Fusilet 34).Ndërsa për t’u shpëtuar prej sherrit tëshejtanit xhind, Allahu i Lartësuar eurdhëroi Profetin a.s. që të kërkontembrojtje dhe mbështetje tek Ai. Ai eudhëzoi Profetin a.s. se si të ruhet prejsherrit të këtyre dy lloj shejtanëve (njerëzdhe xhindë) në tri vende në Kuran: nësuren A’raf 199-200, në suren Mu’minun,ajetet 93-97, dhe në suren Fusilet