Islom ko‘pincha tinchlik dini sifatida tilga olinadi. U Allohning irodasiga bo‘ysunishni, boshqalar bilan tinch-totuv yashashni va jamiyatda uyg‘unlikni targ‘ib qiluvchi e’tiqoddir. “Islom” so‘zining o‘zi ham “S-L-M” ildizidan kelib chiqqan bo‘lib, tinchlik, bo‘ysunish va omonlik ma’nolarini anglatadi. Quyida Qur’ondagi Islomning tinchlik va Allohning irodasiga bo‘ysunish dini ekanligini bayon qiluvchi muhim oyatlardan ayrimlarini ko‘rib chiqamiz.
Tinchlik va inson hayotining muqaddasligini ta’kidlaydigan eng muhim oyatlardan biri Moida 5:32 ⧉ surasida kelgan. Bu oyat Islomda inson hayotining qadr-qimmati va tinchlikning ahamiyatini ko‘rsatish uchun ko‘pincha keltiriladi. Oyatda shunday deyiladi:
“Shu sababli Biz Isroil farzandlariga shuni farz qildikki, kim bir jonni – bir jon evaziga yoki yer yuzida buzg‘unchilik qilgani uchun bo‘lmagan holda o‘ldirsa, go‘yo u butun insoniyatni o‘ldirgandek bo‘lur. Kim bir jonni saqlab qolsa, go‘yo u butun insoniyatni saqlab qolgandek bo‘lur.”
Bu oyat hayotni asrash va boshqalarga ozor yetkazmaslikning naqadar muhimligini ko‘rsatadi. U begunoh insonni o‘ldirishni qat’iyan man etadi va bunday qilmishni butun insoniyatni o‘ldirish bilan tenglashtiradi. Aksincha, birgina hayotni saqlab qolish butun insoniyatni saqlab qolish bilan barobar deb baholanadi. Bu esa Islomda tinchlik, rahm-shafqat va hayotni muhofaza qilish qanchalik muhim ekanini ko‘rsatadi.
Ushbu oyat Islom hayotni himoya qilish, adolat va tinchlikni targ‘ib qiluvchi din ekanini yaqqol namoyon etadi. U zo‘ravonlik va adolatsizlikka olib keluvchi har qanday buzg‘unchilikni qoralaydi hamda jamiyatda uyg‘unlik, mehr-shafqat va o‘zaro hurmatni rivojlantirishga chaqiradi.
Allohga tinchlik bilan to‘liq bo‘ysunishni ta’kidlovchi yana bir muhim oyat Baqara 2:208 ⧉ surasida kelgan. Bu oyat mo‘minlarga murojaat qilib, Islomga to‘liq kirishni va Allohning irodasiga hayotning barcha jabhalarida bo‘ysunishni buyuradi. Oyatda shunday deyiladi:
“Ey iymon keltirganlar! Islomga to‘liq kiringlar va shaytonning izlaridan ergashmanglar. Albatta, u sizlarga ochiq dushmandir.”
Bu oyat Islomning asosiy tamoyillaridan biri bo‘lgan Allohga to‘liq bo‘ysunishni ta’kidlaydi. U musulmonlarni dinning barcha ko‘rsatmalarini ikkilanmasdan qabul qilishga undaydi, bu esa shaxsiy va ijtimoiy hayotda tinchlik va barqarorlikni ta’minlaydi. Oyat haqiqiy tinchlik Allohning irodasiga taslim bo‘lish orqali kelishini va shaytonning chalg‘ituvchi vasvasalaridan yiroq bo‘lish zarurligini ko‘rsatadi.
Shuningdek, bu oyat bilvosita Islomning tinchlikparvar tabiatini ham ko‘rsatadi. Chunki Allohning hidoyatiga to‘liq ergashish insonni adashish va nizolardan saqlab, osoyishta hayotga yetaklaydi.
Niso 4:1 ⧉ surasidagi oyat jamiyatda tinchlik, adolat va barcha insonlarning huquqlarini himoya qilish muhimligini bayon qiladi. Unda insoniyatning birligi va tengligi ta’kidlanadi. Oyatda shunday deyiladi:
“Ey insonlar! Sizlarni bir jonidan yaratgan, undan uning juftini yaratgan va ikkisidan ko‘p erkaklar va ayollarni tarqatgan Parvardigoringizdan qo‘rqinglar. Bir-biringizdan Uning nomi bilan so‘raydigan Allohdan va qarindoshlik aloqalaridan qo‘rqinglar. Albatta, Alloh sizlarni kuzatib turuvchidir.”
Bu oyat insoniyatning yagona manbadan yaratilganini eslatib, tinch-totuv yashash, adolat va o‘zaro hurmatga chaqiradi. U erkaklar va ayollar, oilalar va jamiyatlar o‘rtasidagi munosabatlarda tinchlik hukm surishi kerakligini ta’kidlaydi. Ushbu birlik g‘oyasi Islom ta’limotidagi tinchlik tushunchasining asoslaridan biridir.
Shuningdek, oyat musulmonlarni Allohdan qo‘rqishga va barcha ishlarida adolatni saqlashga chorlaydi. Bu esa jamiyatda tinchlikni mustahkamlashning muhim omilidir. Islomda tinchlik faqat shaxsiy holat emas, balki adolat, tenglik va o‘zaro hurmat orqali erishiladigan ijtimoiy holat ekanligi shu yerda yaqqol ko‘rinadi.
Furqon 25:63 ⧉ surasida chin mo‘minlarning sifatlari bayon qilinib, ularning tinchlikparvar, kamtar va muloyim ekanliklari ta’kidlanadi. Oyatda shunday deyiladi:
“Rahmonning bandalari yerda kamtarlik bilan yuradigan va johillar ularga (qo‘pol) murojaat qilganlarida ‘tinchlik’ deydigan kishilardir.”
Bu oyat Islomdagi mo‘minlarning go‘zal siymosini tasvirlaydi. Ular kamtar, sokin va tinchliksevar bo‘lib, janjalga berilmaydilar va qo‘pollikka tajovuz bilan javob bermaydilar. Aksincha, jaholat yoki dushmanlikka duch kelganda ham tinchlik bilan javob qaytaradilar. Bu haqiqiy tinchlik ichki kamtarlik va mustahkam iymondan kelib chiqishini eslatadi.
Ushbu oyat Islom nafaqat shaxsiy munosabatlarda, balki butun hayot tarzida tinchlikni targ‘ib qilishini ko‘rsatadi. Qiyinchiliklarga sabr va tinchlik bilan javob berish orqali mo‘min Islomning asosiy qadriyatlarini – kamtarlik, mehribonlik va uyg‘unlikka intilishni namoyon etadi.
Musulmonlar o‘rtasidagi tinchlik va hamjihatlik haqida so‘z yurituvchi mashhur oyatlardan biri Hujurot 49:10 ⧉ surasida kelgan. Oyatda shunday deyiladi:
“Mo‘minlar faqat birodarlardir. Bas, birodarlaringiz o‘rtasini yarashtiringlar va Allohdan qo‘rqinglar, shoyad rahm qilinsangiz.”
Bu oyat musulmonlar o‘rtasidagi birodarlik rishtalarining naqadar muhimligini ko‘rsatadi. U nizolar yuzaga kelganda yarashish va tinchlikni tiklashga chaqiradi hamda mo‘minlar yagona bir oila ekanini eslatadi. Jamiyatda tinchlikni saqlash har bir musulmonning mas’uliyati ekanligi ta’kidlanadi.
Islom mo‘minlarni bir-biriga mehr, hurmat va rahm-shafqat bilan munosabatda bo‘lishga undaydi. Kelishmovchiliklar paydo bo‘lganda esa tinch yo‘l bilan hal etish buyuriladi, chunki Allohning rahmati va barakasi jamiyatdagi tinchlik va birlik bilan chambarchas bog‘liqdir.
Anfol 8:61 ⧉ surasidagi oyat mojarolar vaqtida ham tinchlikka intilish muhimligini ko‘rsatadi. U mo‘minlarni hatto adovat bo‘lgan holatlarda ham yarashuvni izlashga undaydi. Oyatda shunday deyiladi:
“Agar ular tinchlikka moyil bo‘lsalar, sen ham unga moyil bo‘l va Allohga tavakkal qil. Albatta, U eshituvchi va biluvchidir.”
Bu oyat musulmonlarni tinchlik va yarashuvni asosiy maqsad qilishga chaqiradi. Agar qarshi tomon tinchlikka tayyor bo‘lsa, mo‘min ham bunga ochiq bo‘lishi kerakligi ta’kidlanadi. Hatto qarama-qarshiliklar mavjud bo‘lganida ham tinchlikni tanlash Islom ta’limotining muhim qismidir.
Shuningdek, oyat Allohning barcha ishlar ustidan mutlaq hokim ekanini eslatadi. Musulmonlar tinchlik yo‘lida harakat qilar ekanlar, Allohga tavakkal qilib, jamiyatda osoyishtalik va totuvlikni qaror toptirishga intiladilar.