Islomda nikoh muqaddas ahd (shartnoma) sifatida qaraladi va islomiy ijtimoiy tuzilmaning muhim qismidir. U oila barpo etish va jamiyatda totuvlikni saqlashga xizmat qiladi. Er va xotin o‘rtasidagi munosabat o‘zaro muhabbat, hurmat va Allohning buyruqlariga bo‘ysunish asosiga quriladi. Islom nikohni nafsiy ehtiyojlarni halol yo‘l bilan qondirish vositasi sifatida targ‘ib etadi, shu bilan birga axloqiy va ruhiy kamolotni rivojlantiradi. Ushbu sahifada Islomda nikoh tamoyillari, er-xotinning huquq va majburiyatlari hamda Qur’on va Hadislarda berilgan ko‘rsatmalar yoritiladi.
Islomda nikohning maqsadi faqat jismoniy ehtiyojlarni qondirish bilangina cheklanmaydi. U er-xotin birgalikda mehr-oqibatli va totuv oila barpo etadigan hamkorlikdir. Nikoh oila institutini mustahkamlaydi va har ikki tomonning diniy, hissiy hamda ijtimoiy ehtiyojlarini qondirishga xizmat qiladi. Islomda nikoh faqat ikki shaxs o‘rtasidagi kelishuv emas, balki oilalar va jamiyatlar o‘rtasidagi rishtadir.
"Uning alomatlaridan biri shuki, U sizlarga o‘zlaringizdan juftlar yaratdi — ularda sokinlik topishingiz uchun; va orangizga muhabbat hamda rahmat qo‘ydi. Albatta, bunda tafakkur qiladigan qavm uchun alomatlar bordir." Rum 30:21 ⧉
Surai Rum 30:21 ⧉ dagi ushbu oyat nikohning hissiy va ruhiy maqsadlarini ochib beradi. Unda nikoh tinchlik, muhabbat va rahmat manbai ekani ta’kidlanadi va u musulmon hayoti hamda iymonining muhim qismi ekanini ko‘rsatadi.
Islomiy nikohda er va xotinning bir-biriga nisbatan huquq va majburiyatlari mavjud. Bu huquqlar muvozanatli, adolatli va totuv munosabatni ta’minlaydi. Islom nikohda o‘zaro hurmat, g‘amxo‘rlik va qo‘llab-quvvatlashni asos qilib qo‘yadi.
"Ular bilan yaxshilik bilan yashanglar. Agar ulardan yoqtirmagan narsangiz bo‘lsa ham, balki siz yoqtirmagan narsada Alloh ko‘p yaxshilik qilgandir." Niso 4:19 ⧉
Bu oyat nikohda qiyinchiliklar bo‘lsa ham, o‘zaro hurmat va yaxshilikni saqlash muhimligini ta’kidlaydi. U sabr va tushunish orqali muammolarni yengishga undaydi.
Islomda nikoh ahdnomasi — Nikoh — er va xotin o‘rtasidagi qonuniy va majburiy kelishuvdir. U o‘zaro rozilik asosida halol va hurmatli hayot kechirishni rasmiylashtiradi. Nikoh shunchaki rasmiyatchilik emas, balki har ikki tomonning huquqlarini himoyalovchi muhim shartnomadir.
Nikohda mahr (er tomonidan xotinga beriladigan hadya) va o‘zaro kelishuv shartlari belgilanadi. Shuningdek, nikoh ikki guvoh ishtirokida o‘qiladi, bu esa shaffoflik va adolatni ta’minlaydi.
"Ular o‘zaro halol tarzda kelishganlarida, ularni erlariga turmushga chiqishdan to‘sib qo‘ymanglar." Baqara 2:232 ⧉
Ushbu oyat nikohda o‘zaro rozilikning muhimligini ta’kidlaydi va nikoh erkin tanlov hamda hurmat asosida bo‘lishi kerakligini ko‘rsatadi.
Islom nikohning muhabbat, rahm-shafqat va o‘zaro tushunish asosida qurilishini ta’kidlaydi. Er-xotin munosabati nafaqat jismoniy, balki hissiy va ruhiy rishtadir. Qur’on nikohda mehr va rahmatni muvaffaqiyat kaliti sifatida ko‘rsatadi.
"Agar yaxshilik qilsangiz va Allohdan qo‘rqsangiz, albatta Alloh qilayotgan ishlaringizdan xabardordir." Niso 4:128 ⧉
Bu oyat er-xotin o‘rtasidagi yaxshilik va mehr Alloh roziligi uchun bo‘lishi lozimligini eslatadi.
Islom nikohni rag‘batlantirsa-da, ba’zan munosabatlar barcha sa’y-harakatlarga qaramay barqaror bo‘lmasligini ham tan oladi. Islom taloq jarayonini adolat va hurmat asosida tartibga soladi. Qur’onda taloq (ajralish), idda muddati va ajralish chog‘ida yaxshilik bilan muomala qilish haqida ko‘rsatmalar berilgan.
"Taloq ikki martadir. So‘ngra yaxshilik bilan tutib qolish yoki yaxshilik bilan qo‘yib yuborish bor." Baqara 2:229 ⧉
Bu oyat taloqni oxirgi chora sifatida ko‘rib, ajralish jarayonida adolat va mehrni saqlashni buyuradi hamda yarashishga imkon beruvchi idda muddatining hikmatini ko‘rsatadi.
Islomiy jamiyatda nikoh asosiy ustunlardan biridir. Oila jamiyatning axloqiy va ma’naviy poydevori bo‘lib, bolalarni islomiy qadriyatlar asosida tarbiyalash muhim hisoblanadi. Qur’on er va xotinni tinch, mehrli va barqaror xonadon barpo etishga chaqiradi.
"Ey Rabbimiz! Bizga juftlarimiz va zurriyotlarimizdan ko‘z quvonchini ato et va bizni taqvodorlarga ibrat qil." Furqon 25:74 ⧉
Bu oyat solih oila barpo etish va jamiyat uchun ibrat bo‘lishga qaratilgan duoni ifodalaydi.