Islomda Iso payg‘ambar (ingliz tilida Jesus nomi bilan tanilgan) Allohning buyuk payg‘ambarlaridan biri sifatida yuksak ehtirom bilan tilga olinadi. U o‘z davridagi insonlarga ilohiy hidoyat va ta’limotlarni yetkazgan elchi hisoblanadi. Uning qissasi Qur’onning turli joylarida bayon qilingan bo‘lib, hayoti, mo‘jizalari va da’vati islomiy e’tiqodning muhim qismidir. Quyida Islomda Iso payg‘ambarning o‘rni batafsil yoritiladi.
Iso payg‘ambar (a.s.) mo‘jizaviy tarzda tug‘ilgan. Uning onasi Maryam (Mary) bokira bo‘lib, Qur’onda u soliha va taqvodor ayol sifatida tasvirlanadi. Alloh uni inson aralashuvisiz farzand dunyoga keltirish uchun tanlagan. Farishta Jabroil (a.s.) Maryam huzuriga kelib, Allohning amri bilan unga o‘g‘il farzand berilishi haqida xabar qilgan. Bu hodisa Allohning irodasi bilan yuz bergan buyuk mo‘jizadir.
Maryam uchun bu homiladorlik katta sinov bo‘ldi va qavmi dastlab uning pokligiga shubha bilan qaradi. Ammo u chaqalog‘i Iso payg‘ambarni qavmi oldiga olib chiqqanida, go‘dak beshikda turib gapirdi va o‘zini Allohning bandasi hamda payg‘ambari ekanini e’lon qildi. Bu mo‘jiza Iso payg‘ambarning Islomdagi yuksak maqomini ko‘rsatuvchi alomatlardan biridir.
Iso payg‘ambarning tug‘ilishi Allohning qudrati va rahmatiga dalildir. Qur’onda Maryam yer yuzida yashagan eng fazilatli ayollardan biri sifatida ulug‘lanadi. Uning o‘g‘lining tug‘ilishi esa Allohning qudrati tabiiy qonunlardan ustun ekanini tasdiqlovchi ilohiy mo‘jiza hisoblanadi.
Iso payg‘ambar (a.s.) Allohga ibodat qilish va Uning risolatini yoyishga bag‘ishlangan hayot kechirdi. Uning ta’limotlari yakkaxudolik, adolat, rahm-shafqat va tavbaga chaqirishga asoslangan edi. U odamlarni yagona Allohga ibodat qilishga da’vat etib, kamtarlik, sadaqa va boshqalarga mehr ko‘rsatishning ahamiyatini ta’kidladi.
Islomda Iso payg‘ambar (a.s.) o‘zining ilohiy emasligini aniq ta’kidlagan payg‘ambar sifatida e’tirof etiladi. Islom ta’limotiga ko‘ra, Iso — Allohning bandasi va payg‘ambari bo‘lib, Allohning o‘g‘li emas. Nasroniylikdan farqli o‘laroq, musulmonlar Iso payg‘ambarning ilohiyligini qabul qilmaydilar, ammo uni Nuh, Ibrohim, Muso va Muhammad (s.a.v.) bilan bir qatorda eng buyuk besh payg‘ambardan biri sifatida hurmat qiladilar.
Iso payg‘ambar Allohning izni bilan ko‘plab mo‘jizalar ko‘rsatgan: bemorlarni sog‘aytirgan, ko‘rlarning ko‘zini ochgan va hatto o‘liklarni tiriltirgan. Bu mo‘jizalar uning payg‘ambarligiga dalil bo‘lib, Allohning qudrati uning orqali namoyon bo‘lganini ko‘rsatadi. Ammo bu mo‘jizalar hech qachon Iso payg‘ambarni ulug‘lash uchun emas, balki odamlarni yagona Allohga ibodat qilishga chaqirish uchun bo‘lgan.
Hayoti davomida Iso payg‘ambar (a.s.) da’vat qilgan kishilarning ba’zilari tomonidan qarshilikka uchradi. Mo‘jizalari va solihlikka chaqirig‘iga qaramay, o‘sha davrning ayrim diniy yetakchilari uni rad etdilar va unga zulm qildilar. Shunga qaramay, Iso payg‘ambar sabr va rahm-shafqat bilan o‘z risolatini davom ettirdi.
Islom va nasroniylik o‘rtasidagi eng muhim farqlardan biri — Iso payg‘ambarning xochga mixlanishi haqidagi qarashdir. Nasroniylikda Iso (a.s.) xochga mixlanib, insoniyat gunohlari uchun jon bergan va keyin tirilgan deb e’tiqod qilinadi. Islomda esa bu voqea boshqacha talqin qilinadi.
Qur’onga ko‘ra, Iso payg‘ambar (a.s.) xochga mixlanmagan va o‘ldirilmagan. Aksincha, Alloh uni O‘z huzuriga ko‘targan va boshqa bir kishi unga o‘xshatilib xochga mixlangan. Bu e’tiqod Qur’ondagi oyatlarga asoslanadi, jumladan, Niso 4:157 ⧉ oyatida shunday deyiladi: “Ular uni na o‘ldirdilar va na xochga mixladilar, balki ularga shunday ko‘rsatildi.” Bu Iso payg‘ambar Allohning himoyasida bo‘lganini va osmonlarga ko‘tarilganini anglatadi.
Bu e’tiqod Islomda muhim ahamiyatga ega, chunki u Allohning mutlaq yagonaligi va ilohiyligini saqlab qoladi. Iso payg‘ambar gunohlarni o‘z zimmasiga oluvchi emas, balki odamlarni Allohga ibodat qilishga da’vat etuvchi payg‘ambar sifatida qaraladi. Uning osmonlarga ko‘tarilishi Allohning uni asraganiga va yuksak maqomga ega ekaniga dalildir.
Islomiy aqidaga ko‘ra, Iso payg‘ambar (a.s.) oxirzamonda yana yerga qaytadi. Uning qaytishi Qiyomat alomatlaridan biri bo‘lib, u yolg‘on masih — Dajjolni mag‘lub etadi va adolatni tiklaydi, so‘ng Allohning hukmi amalga oshadi.
Islomda Iso payg‘ambar (a.s.) buyuk payg‘ambarlar orasida alohida o‘ringa ega. U “Ulul azm” — besh buyuk payg‘ambardan biri hisoblanadi. Bu payg‘ambarlar Nuh, Ibrohim, Muso, Iso va Muhammad (s.a.v.) bo‘lib, ular sinovlarga sabr qilganlari, Allohga sadoqatlari va insoniyatni hidoyatga yetaklaganlari bilan tanilgan.
Iso payg‘ambar Qur’onda ko‘p bor zikr qilingan bo‘lib, uning mo‘jizaviy tug‘ilishi, mo‘jizalari va yakkaxudolikka da’vati alohida ta’kidlanadi. U Allohning qudrati va rahmatining alomati sifatida keltiriladi hamda uning ta’limotlari rahm-shafqat, kechirimlilik va kamtarlik qadriyatlarini targ‘ib etadi.
Shuningdek, Iso payg‘ambar insoniyatni yagona Allohga ibodat qilishda birlashtirishga da’vat etgan muhim shaxsdir. Uning da’vati Allohning irodasiga bo‘ysunish va har qanday shirkdan voz kechishga qaratilgan. Musulmonlar uchun Iso payg‘ambar Allohning sodiq bandasi bo‘lishning yorqin namunasi hisoblanadi.
Ba’zi islomiy rivoyatlarga ko‘ra, Iso payg‘ambar (a.s.) Qiyomat kuni mo‘minlar uchun shafoatchilardan biri bo‘ladi. Bu e’tiqod uning Islomdagi yuksak maqomi va ilohiy reja ichidagi muhim o‘rnini yana bir bor ta’kidlaydi.
Islomiy e’tiqoddagi eng muhim jihatlardan biri — Iso payg‘ambar (a.s.)ning qaytishidir. Rivoyatlarga ko‘ra, u oxirzamonda, dunyo fitna va buzuqlik bilan to‘lib ketgan paytda, osmondan tushadi. Bu davrda Dajjol odamlarni aldab, katta buzg‘unchilik qiladi. Iso payg‘ambar qaytib kelib, Dajjolni yengadi va adolatni qaror toptiradi.
Qaytganidan so‘ng Iso payg‘ambar Islom shariatiga amal qiluvchi yetakchi bo‘ladi, o‘ziga nisbatan bildirilgan noto‘g‘ri e’tiqodlarni inkor etadi, tinchlikni tiklaydi. U oddiy inson kabi yashab, uylanadi va tabiiy o‘lim bilan vafot etadi. Uning qaytishi yovuzlik ustidan yakuniy g‘alaba va Qiyomat yaqinlashganining belgisi hisoblanadi.
Iso payg‘ambarning qaytishiga bo‘lgan ishonch musulmonlar uchun umid va dalda manbai bo‘lib, oxir-oqibat adolat Alloh tomonidan qaror topishini va yakkaxudolik yo‘lidagi haqiqiy mo‘minlar g‘alaba qozonishini eslatib turadi.