Islomda koinot va undagi barcha narsa Allohning yaratig‘i bo‘lib, Uning borligi, hikmati va rahmatiga guvohlikdir. Qur’on mo‘minlarni tabiiy olam ustida tafakkur qilishga chorlaydi: osmonlar va yer, kecha-kunduz almashinuvi, yomg‘ir, o‘simliklar, hayvonlar, hatto insonning o‘z ruhiyati va vujudiga ham nazar solish buyuriladi. Bularning barchasi oyatlar (alomatlar) deb ataladi — ular nafaqat Yaratganga ishora qiladi, balki Uning yagonaligi, qudrati va mukammalligini ham ko‘rsatadi.
Islom Allohni ko‘rinadigan va ko‘rinmaydigan barcha narsalarning Yaratuvchisi deb tasdiqlaydi. Koinot tasodif yoki bejiz hodisa emas — u Alloh tomonidan hikmat bilan, maqsadli ravishda yaratilgan.
“Alloh hamma narsaning Yaratuvchisidir va U har bir narsa ustida tadbir qiluvchidir.” Zumar 39:62 ⧉
Allohni Yaratuvchi sifatida tan olish tawhid (yakkaxudolik)ning asosini tashkil etadi va Islomning yaratilish haqidagi qarashi ongli hamda mazmunli ekanini ko‘rsatadi.
Qur’on osmon, yulduzlar, quyosh, oy, tog‘lar, daryolar va fasllar haqida qayta-qayta tafakkur qilishga undaydi — ularni ibodat obyekti sifatida emas, balki qalb va aqlni Allohga yetaklovchi alomatlar sifatida ko‘rishga chaqiradi.
“Albatta, osmonlar va yerning yaratilishida hamda kecha va kunduzning almashinuvida aql egalari uchun alomatlar bordir.” Oli Imron 3:190 ⧉
Bu alomatlar yaratilishdagi ilohiy tartib, aniqlik va go‘zallikni anglab, qalbni uyg‘otishi uchun berilgan.
Qur’on haqiqatga yetishda aqlni ishlatish va mulohaza yuritishning ahamiyatini ta’kidlaydi. Kim yaratilish ustida kamtarlik va ixlos bilan tafakkur qilsa, Allohning buyukligi va rahmatini tan olish ehtimoli yanada ortadi.
“Yerda yaqin iymon egalari uchun alomatlar bordir — o‘zlaringizda ham. Bas, ko‘rmaysizlarmi?” Zoriyot 51: 20⧉ 21⧉
Hayotning murakkabligi, ekotizimlarning uyg‘unligi yoki inson tug‘ilishining mo‘jizasi haqida o‘ylash mo‘minning iymonini mustahkamlaydi va Alloh ne’matlariga shukrini oshiradi.
Qur’on yaratilishni faqat Allohning borligiga dalil sifatida emas, balki qayta tirilish va oxirat haqiqatini tasdiqlovchi ishora sifatida ham keltiradi. Qanday qilib Alloh yomg‘ir bilan o‘lik yerga hayot bersa, shunday qilib o‘liklarni ham hisob-kitob uchun tiriltiradi.
“Sen yerni quruq (bejon) ko‘rasan. Biz uning ustiga yomg‘ir tushirganimizda, u qimirlaydi, ko‘tariladi va har xil go‘zal narsalarni undiradi. Bu shundandirki, Alloh — Haqdir va U o‘liklarga hayot beradi.” Haj 22: 5⧉ 6⧉
Demak, yaratilish “qotib qolgan” hodisa emas — u Allohning qudrati va taqdir haqida doimiy, tirik xabardir.
Inson tillari, ranglari, turli manzaralar va mavjudotlar xilma-xilligi Qur’onda Allohning san’ati va hikmatining yana bir alomati sifatida ta’riflanadi. Xilma-xillik bo‘linish sababchisi emas, balki Allohning ijodiy qudratini qadrlashga undovchi sababdir.
“Uning alomatlaridan osmonlar va yerning yaratilishi hamda tillaringiz va ranglaringizning turlichaligidir. Albatta, bunda ilm egalari uchun alomatlar bordir.” Rum 30:22 ⧉
Yaratilish tasodif emas — uning maqsadi bor: insonni sinash, unga rizq berish va uni Yaratganini eslatib turish. Qur’on hayot sinov ekanini va ko‘rishni istaganlar uchun alomatlar hamma joyda borligini ochiq bayon qiladi.
“Biz osmon va yerni hamda ularning orasidagi narsalarni o‘yin-kulgi qilib yaratmadik. Biz ularni faqat haq bilan yaratdik, ammo ularning aksari bilmaydi.” Duxon 44: 38⧉ 39⧉
Qur’on mo‘minlarni shunchaki qarashga emas — ko‘rishga chorlaydi. Yaratilishni aql va qalb bilan kuzatib, shukr, bo‘ysunish va hayrat bilan javob qaytarishga undaydi. Yaratilish go‘yo bir kitobdir: har bir yaproq, har bir to‘lqin va har bir yulduz Yaratganga qaytishga chorlovchi bir oyatdir.
Atrofimizdagi va o‘zimizdagi Alloh alomatlari ustida tafakkur qilish orqali Uning buyukligini yanada chuqurroq anglaymiz va hayotdagi maqsadimizni yaxshiroq tushunamiz.