Qur’on ayollarni jamiyatga qo‘shgan ruhiy, aqliy va axloqiy hissalarini e’tirof etib, ularga yuksak hurmat ko‘rsatadi. Unda ayollar mo‘minlar, yetakchilar, onalar, qizlar va o‘ziga xos huquq hamda mas’uliyatlarga ega shaxslar sifatida tasvirlanadi. Qur’on islomdan avvalgi davrlardagi jinsiy adolatsizlik amaliyotlarini tuzatadi va ko‘plab ayol siymolarni iymon, matonat va fazilat namunasi sifatida ko‘rsatadi. U barchaga adolat va qadr-qimmatni targ‘ib etib, erkaklar va ayollar Alloh huzurida qadr va hisob-kitob jihatidan teng ekanini eslatadi.
Qur’on erkaklar va ayollar iymon, ibodat va mukofot olish qobiliyatida teng ekanini ta’kidlaydi. Qadr yoki martaba faqat jinsga qarab emas — balki taqvo va solih amallarga ko‘ra belgilanadi.
"Kim solih amal qilsa — erkak bo‘lsin, ayol bo‘lsin — va mo‘min bo‘lsa, albatta, Biz unga pok hayot bag‘ishlaymiz." Nahl 16:97 ⧉
Ikkala jins ham iymon va amallariga ko‘ra teng ravishda hisobga olinadi va mukofotlanadi.
Maryam (Maryam), Payg‘ambar Iso (alayhissalom)ning onasi, Qur’onda nomi bilan bir necha bor zikr qilingan yagona ayoldir. Butun bir sura — Maryam surasi — uning nomi bilan atalgan. U taqvosi, iffatli bo‘lishi va Allohga to‘liq tavakkuli uchun sharaflangan.
"Farishtalar aytdilar: 'Ey Maryam, albatta, Alloh seni tanladi, pokladi va olamlar ayollari ustidan tanladi.'" Oli Imron 3:42 ⧉
Maryam chuqur ruhiy quvvat va bo‘ysunish sohibasi sifatida tasvirlanadi — barcha mo‘minlar uchun ibrat.
Qur’on Odam va Havo (Momo Havo) qissasini o‘zaro mas’uliyat asosida bayon qiladi. Boshqa ayrim an’analardan farqli o‘laroq, gunoh faqat Havoga yuklanmaydi — ikkalasi ham sinovdan o‘tdi va Alloh tomonidan mag‘firat qilindi.
"So‘ng shayton ularning yashirilgan joylarini ochib qo‘yish uchun ularga vasvasa qildi va dedi: 'Robbingiz sizlarga bu daraxtni faqat farishtalar bo‘lib qolmasligingiz uchun man qildi...'" A'rof 7: 20⧉ 21⧉ 22⧉
Bu tenglikka asoslangan qarash shaxsiy mas’uliyatni ta’kidlaydi va merosiy ayb g‘oyasini rad etadi.
Qur’on bir nechta mo‘mina ayollarni kuch va iymon namunasi sifatida keltiradi, jumladan:
Bu ayollar erkaklarga yaqinligi bilan emas, balki mustaqil iymoni va axloqiy jasorati bilan e’tirof etiladi.
Qur’on ayollar ko‘pincha qadr-qimmatdan mahrum etilgan bir davrda ularning huquqlariga huquqiy asos yaratdi. Unda nikoh, taloq, meros, ta’lim va zarardan himoyalanish kabi huquqlar belgilandi.
"Ayollarning ham, ularga qarshi bo‘lgan huquqlarga o‘xshash, adolatga muvofiq huquqlari bor." Baqara 2:228 ⧉
Ayollar zulmga uchramasligi yoki chetlashtirilmasligi kerak — ularning farovonligi islomiy huquqda ustuvor hisoblanadi.
Qur’on erkaklar va ayollar o‘rtasida uyg‘unlik va hamkorlikni targ‘ib etadi. Ular turli rollarga ega bo‘lsa-da, qadr-qimmati teng bo‘lgan, bir-birini to‘ldiruvchi sheriklar sifatida ko‘riladi. Raqobat jinslar o‘rtasida emas, balki solihlikda.
"Mo‘min erkaklar va mo‘min ayollar bir-birining do‘stlaridir. Ular yaxshilikka buyuradilar va yomonlikdan qaytaradilar..." Tavba 9:71 ⧉
Qur’ondagi ayollar qadr-qimmat, aql, jasorat va ixlos bilan tasvirlanadi. Maryamning pokligidan tortib, Osiyoning zulmga qarshi turishigacha bo‘lgan hikoyalar ruhiy yetakchilik va matonatni aks ettiradi. Qur’on ayollarni nafaqat qonunlar bilan, balki ularning qadrini tasdiqlovchi va ovozini kuchaytiruvchi hikoyalar bilan yuksaltiradi.
Bu misollarni o‘rganish orqali erkaklar ham, ayollar ham islomiy haqiqiy qarashni eslaydilar: sharaf jins yoki mavqega emas, balki iymon va xulqqa bog‘liq.