Iymon (Imon) musulmon shaxsiyatining poydevoridir. U g‘aybga ishonish va Allohning irodasiga bo‘ysunishni o‘z ichiga oladi. Islomda iymon shunchaki ichki tuyg‘u emas, balki haqiqatga ongli ravishda ishonish, uni e’tirof etish va unga amal qilishdir. Qur’on va Hadis iymonni olti asosiy tamoyil orqali belgilaydi. Ular Iymonning shartlari deb ataladi va har bir musulmonning e’tiqodida bo‘lishi shart.
Allohga iymon — iymonning asosiy ustunidir. Musulmonlar Alloh yagona, azaliy, qudratli, rahmli va mutlaqo o‘xshashi yo‘q Zot ekaniga iymon keltiradilar. Uning sherigi ham, farzandi ham yo‘q va hech narsa Unga teng kelmaydi.
"Ayting: U — Alloh, Yagonadir. Alloh — behojat Zotdir. U tug‘magan va tug‘ilmagan ham. Va hech kim Unga teng bo‘lmagan." Ixlos 112: 1⧉ 2⧉ 3⧉ 4⧉
Bu iymon Allohning Robblik sifatini, Uning ismlari va sifatlarini hamda yaratuv va taqdir ustidan to‘liq hokimiyatini tan olishni o‘z ichiga oladi.
Musulmonlar farishtalar nurdan yaratilgan, Allohga mutlaqo itoatkor va Uning buyruqlarini ado etuvchi maxluqlar ekaniga iymon keltiradilar. Ular amallarni yozadilar, vahiy yetkazadilar, jonlarni oladilar va Allohni doimo tasbeh etadilar. Mashhur farishtalarga Jibril (alayhissalom), Mikail, Isrofil va Malakul-Mavt (o‘lim farishtasi) kiradi.
"Ular Allohning buyruqlariga itoatsizlik qilmaydilar va buyurilgan ishni bajaradilar." Tahrim 66:6 ⧉
Musulmonlar Alloh tomonidan hidoyat uchun yuborilgan muqaddas kitoblarga iymon keltiradilar. Bular Tavrot, Zabur, Injil va Qur’ondir. Qur’on insoniyatga Payg‘ambar Muhammad ﷺ orqali yuborilgan so‘nggi va muhofaza qilingan vahiydir.
"Albatta, Qur’onni Biz nozil qildik va albatta, Biz uning muhofazasidurmiz." Hijr 15:9 ⧉
Kitoblarga iymon ularning asl manbai Alloh ekaniga ishonishni va Qur’onni eng so‘nggi, mukammal hidoyat sifatida qabul qilishni anglatadi.
Payg‘ambarlar insoniyatni haqiqatga chaqirish uchun tanlangan elchilardir. Musulmonlar Qur’onda zikr qilingan barcha payg‘ambarlarga, jumladan Odam, Nuh, Ibrohim, Muso, Iso va Muhammad ﷺ (barchalariga tinchlik bo‘lsin) ga iymon keltiradilar. Muhammad ﷺ — so‘nggi payg‘ambar bo‘lib, undan keyin payg‘ambar kelmaydi.
"Albatta, Biz Seni (ey Muhammad) guvoh, xushxabar beruvchi va ogohlantiruvchi qilib yubordik." Fath 48:8 ⧉
Musulmonlar barcha payg‘ambarlarni teng hurmat qiladilar va so‘nggi Payg‘ambar Muhammad ﷺ ning sunnatlariga ergashadilar.
Bu iymon hayot o‘lim bilan tugamasligini, balki barcha insonlar tiriltirilib, Alloh huzurida hisob-kitob qilinishini tasdiqlaydi. Har bir amal uchun mukofot yoki jazo beriladi va oxiratda odamlar Jannat yoki Jahannamga joylashtiriladi.
"Har bir jon o‘limni totguvchidir. Va sizlarga mukofotlaringiz Qiyomat kuni to‘liq beriladi." Oli Imron 3:185 ⧉
Qadarga iymon — barcha voqealar Allohning ilmi va irodasi bilan sodir bo‘lishini tan olishdir. Bunga yaxshilik ham, qiyinchiliklar ham kiradi. Bu e’tiqod insonning ixtiyorini inkor etmaydi, balki Allohning bilimi o‘tgan, hozirgi va kelajakdagi barcha narsani qamrab olganini tasdiqlaydi.
"Albatta, Biz har bir narsani taqdir bilan yaratdik." Qamar 54:49 ⧉
Bu iymon qalbga xotirjamlik olib keladi, sinovlarni sabr bilan qabul qilishga yordam beradi va sabablarni qo‘llagan holda Allohga tavakkul qilishni o‘rgatadi.
Islomda iymon faqat qalbdagi ishonch emas, balki til bilan iqror bo‘lish va amallar bilan tasdiqlashdir. Haqiqiy iymon ibodatda, xulqda va Allohga itoatda namoyon bo‘ladi. Iymon solih amallar bilan ziyoda bo‘ladi va gunohlar bilan kamayadi, shuning uchun musulmonlar iymonni doimo mustahkamlashga da’vat etilgan.
"Mo‘minlar shundaylardirki, Alloh zikr qilinganda qalblari qo‘rqar... va ular Robblariga tavakkul qiladilar." Anfol 8:2 ⧉
Iymon — qalbni hidoyat qiluvchi nur, yaxshilikka undovchi kuch va sinovlarda mo‘minni sobit tutuvchi tayanchdir. Iymonning olti sharti islomiy dunyoqarashni belgilab, musulmonni Yaratuvchisi, taqdiri va hayotdagi maqsadi bilan bog‘laydi. Iymonni mustahkamlash — bilim, ibodat va Allohga bo‘lgan ishonch bilan kechadigan umrboqiy safardir.
Samimiy iymon bilan musulmon bu dunyoda xotirjamlik, oxiratda esa umid topadi.