Islomning muqaddas kitobi bo‘lgan Qur’on 114 ta suradan iborat bo‘lib, ular musulmonlar uchun hidoyat, hikmat va taskin manbai hisoblanadi. Har bir sura o‘ziga xos ahamiyat va mazmunga ega bo‘lib, iymon, axloq, huquq va kundalik hayot uchun yo‘l-yo‘riqlarni o‘z ichiga oladi. Quyida Qur’ondagi eng mashhur suralardan ba’zilari va ularning musulmonlar ibodati hamda kundalik hayotidagi o‘rni yoritib beriladi.
Fotiha surasi Qur’onning birinchi surasi bo‘lib, har bir musulmonning kundalik hayotida nihoyatda muhim o‘rin tutadi. U har bir namoz rak’atida o‘qiladi va Qur’onning mohiyati sifatida qaraladi. Bu sura iymon, hidoyat, rahmat va Allohdan yordam so‘rash kabi Islomning asosiy mavzularini mujassam etgani uchun “Kitobning mag‘zi” deb ham ataladi.
"Mehribon va Rahmli Alloh nomi bilan (boshlayman)." Fotiha 1:1 ⧉
Sura yetti oyatdan iborat bo‘lib, Allohning yagonaligi (tavhid), Uning hidoyatini so‘rash va rahmat hamda mag‘firatga ehtiyojni ta’kidlaydi. Fotiha surasi ibodat va Allohga bo‘ysunishning markaziy o‘rnini ifodalaydi. Shu bois u Islom an’anasida eng ko‘p o‘qiladigan suralardan biridir.
Baqara surasi Qur’onning ikkinchi va eng uzun surasi bo‘lib, 286 oyatdan iborat. Unda iymon, ibodat, qonun-qoidalar va axloqqa oid keng ko‘lamli mavzular yoritilgan. Sura shaxsiy, ijtimoiy va ma’naviy hayot uchun batafsil yo‘l-yo‘riqlar beradi.
"Bu Kitob — unda shubha yo‘q, taqvodorlar uchun hidoyatdir." Baqara 2:2 ⧉
Baqara surasining asosiy mavzularidan biri iymon va kufr o‘rtasidagi farqni ko‘rsatishdir. Unda Allohning buyruqlariga amal qilishning muhimligi ta’kidlanadi. Shuningdek, bu surada Oyatul Kursiy joy olgan bo‘lib, u Qur’ondagi eng buyuk va qudratli oyatlardan biri hisoblanadi hamda Allohning hukmronligi, ilmi va qudratini bayon etadi.
Baqara surasi musulmonlar, yahudiylar va nasroniylar o‘rtasidagi munosabatlarga ham to‘xtaladi, shuningdek, sadaqa, ro‘za va namozning ahamiyatini ta’kidlaydi. Bu sura solih va muvozanatli hayot kechirish uchun mukammal qo‘llanma hisoblanadi.
Ixlos surasi Qur’onning 112-surasi bo‘lib, Allohning zotiga oid qisqa, ammo nihoyatda kuchli mazmunga ega. Bu sura Allohning yagonaligi, pokligi va benazirligini aniq ifodalagani sababli ko‘pincha “Qur’onning yuragi” deb ataladi.
"Ayting: U Allohdir, yagona. Alloh — Somaddir (hamma Unga muhtoj)." Ixlos 112:1 ⧉
Ixlos surasi to‘rt oyatdan iborat bo‘lib, Allohga sherik qo‘shishning mutlaqo rad etilishini va Uning mutlaq yagonaligini tasdiqlaydi. Bu sura tavhid aqidasining markaziy mohiyatini ifodalaydi va musulmonlar tomonidan tez-tez o‘qiladi.
Ixlos surasini o‘qish katta savobga ega deb hisoblanadi va u himoya, baraka hamda ma’naviy quvvat olish uchun tilovat qilinadi.
Niso surasi Qur’onning to‘rtinchi surasi bo‘lib, unda ayollar, oila hayoti, meros va adolatga oid ijtimoiy hamda huquqiy masalalar keng yoritilgan. Bu sura jamiyatda adolat, tenglik va ayollar huquqlarini himoya qilishning muhimligini ta’kidlaydi.
"Ey odamlar! Sizlarni bir jon’dan yaratgan va undan juftini yaratgan Parvardigoringizdan qo‘rqing." Niso 4:1 ⧉
Sura ayollarga nisbatan odob-axloq, oilaviy totuvlik, yetimlar va zaif qatlamlarni himoya qilishga chaqiradi. Shuningdek, unda meros taqsimoti haqida aniq ko‘rsatmalar berilib, erkak va ayollarning Alloh belgilagan ulushlari kafolatlanadi.
Mulk surasi Qur’onning 67-surasi bo‘lib, 30 oyatdan iborat. U Allohning buyukligi va mutlaq hukmronligiga e’tibor qaratadi. Sura mo‘minlarni tabiat va borliq haqida tafakkur qilishga chorlab, Allohning qudrati va yaratishdagi hikmatini anglashga undaydi.
"Butun hukmronlik qo‘lida bo‘lgan Zot barakotlidir va U har narsaga qodirdir." Mulk 67:1 ⧉
Mulk surasi qabr azobidan himoya qilish uchun o‘qiladigan suralardan biri sifatida mashhur. U insonlarni Yaratganga bo‘ysunishga va amallari uchun javobgarligini eslatishga undaydi.
Rahmon surasi Qur’onning 55-surasi bo‘lib, o‘zining go‘zal va she’riy uslubi bilan mashhur. Unda qayta-qayta takrorlanadigan “Parvardigoringizning qaysi ne’matlarini inkor etasiz?” oyati Allohning behisob ne’matlarini eslatadi.
"Rahmon — Qur’onni o‘rgatdi, insonni yaratdi." Rahmon 55: 1⧉ 2⧉
Sura Allohning rahmati, inoyati va barcha mavjudotning Yaratgoni ekanini ta’kidlaydi. U mo‘minlarni shukr qilishga, kamtarlikka va Allohning ne’matlarini qadrlashga chorlaydi.
Kahf surasi Qur’onning 18-surasi bo‘lib, unda iymonlarini saqlab qolish uchun g‘orga panoh topgan yoshlar qissasi bayon etiladi. Shuningdek, unda Muso (a.s.) va Xizr, hamda Zulqarnayn haqidagi hikoyalar ham keltirilgan.
"G‘or ahli va bitik (qissasi) Bizning alomatlarimizdan hayratlanarlisi deb o‘yladingmi?" Kahf 18:9 ⧉
Kahf surasi juma kunlari o‘qilishi tavsiya etilgan bo‘lib, Dajjol fitnasidan himoya qilishiga ishoniladi. U iymon, sabr va hayot sinovlariga bardosh berish mavzularini yoritadi hamda mo‘minlarni Allohning hikmatiga tavakkal qilishga undaydi.