Islomning muqaddas kitobi bo‘lgan Qur’onda hidoyat, hikmat va ilhom beruvchi juda ko‘p kuchli va chuqur ma’noli oyatlar mavjud. Ularning ayrimlari musulmonlar hayotida alohida mashhur bo‘lib, katta ahamiyat kasb etadi. Quyida Qur’ondagi eng taniqli oyatlardan ba’zilari, ularning ma’nolari va musulmon ummatiga ko‘rsatadigan ta’siri haqida so‘z yuritamiz.
Oyatul Kursiy (Arsh oyati) Qur’ondagi eng mashhur va eng qudratli oyatlardan biridir. U Baqara 2:255 ⧉ oyatida kelgan bo‘lib, Allohning ulug‘ligi, hukmronligi va qudratini bayon qiladi. Oyatda shunday deyiladi:
"Alloh — Undan o‘zga iloh yo‘q. U Tirik, Qayyumdir. Uni na mudroq tutar, na uyqu. Osmonlardagi va Yerdagi barcha narsa Unikidir. Uning huzurida faqat Uning izni bilan shafoat qilinur. U ularning oldilaridagi va orqalaridagi narsalarni bilur. Ular esa Uning ilmidan faqat U xohlaganini qamrab olurlar. Uning Kursiyi osmonlar va Yerni qamrab olgan. Ularni asrash Unga og‘ir kelmas. U Oliy va Ulug‘dir."
Oyatul Kursiy musulmonlar tomonidan himoya, baraka va Allohga yaqinlik tilab ko‘p tilovat qilinadi. U Allohning qudrati, ilmi va butun borliq ustidan to‘liq hukmronligini ta’kidlaydi. Bu oyat yomonlikdan omonda bo‘lish uchun o‘qiladi va ko‘pincha farz namozlardan keyin tilovat qilinadi.
Ixlos surasi (Poklik) Allohning yagonaligini ta’kidlaydigan qisqa, ammo nihoyatda chuqur ma’noli suradir. Ushbu suraning to‘rt oyati Islomdagi tavhid aqidasining mohiyatini mujassam etadi: Alloh yagona, benazir va hech narsaga o‘xshamas Zotdir. Oyatlar quyidagicha:
"Ayting: U Allohdir, yagona. Alloh — Somaddir (hamma Unga muhtoj). U tug‘magan ham, tug‘ilmagan ham. Va Unga hech kim teng bo‘lmagan."
Ixlos surasi himoya va baraka so‘rab ko‘p o‘qiladi. U Islom iymonining asosi bo‘lgan Allohning mutlaq yagonaligini e’lon qiladi va shirkning barcha ko‘rinishlarini rad etadi. Mazmuni jihatidan u Qur’onning uchdan biriga teng deb ta’riflanadi, chunki u tavhidning asosini juda ixcham va aniq bayon qiladi.
Nur oyati (Yorug‘lik oyati) Nur 24:35 ⧉ oyatida kelgan bo‘lib, Allohning osmonlar va Yerning Nuri ekani haqida so‘zlaydi. Bu oyat o‘zining chuqur ma’nosi va go‘zalligi bilan mashhur bo‘lib, ko‘pincha Allohning hidoyati va qalblarni yoritishi haqida misol sifatida talqin qilinadi. Oyatda shunday deyiladi:
"Alloh osmonlar va Yerning Nuridir. Uning nurining misoli — ichida chiroq bo‘lgan tokchaga o‘xshaydi. Chiroq shisha ichidadir. Shisha go‘yo durdek yulduzdir. U muborak zaytun daraxti yog‘idan yoqiladi — na sharqiy, na g‘arbiy. Uning yog‘i, garchi unga olov tegmasa ham, deyarli yaltirab turadi. Nur ustiga nur. Alloh O‘zi xohlagan kishini O‘z nuriga hidoyat qiladi. Alloh odamlar uchun misollar keltiradi. Alloh har narsani Biluvchidir."
Bu oyat hidoyat va ma’rifat so‘rab ko‘p o‘qiladi. U Allohning nuri mo‘minlarning qalb va ongini yoritib, ularni to‘g‘rilikka boshlashini ta’kidlaydi. Oyat Allohning oliy hidoyati va Uning bandalariga beradigan haqiqat ravshanligini ifodalaydi.
Fotiha surasi (Ochuvchi) Qur’onning birinchi surasi bo‘lib, islom ibodatida markaziy o‘ringa ega. U musulmonlar tomonidan har bir namoz rak’atida o‘qiladi. Sura yetti oyatdan iborat bo‘lib, iymon, Allohni ulug‘lash va hidoyat so‘rash kabi asosiy mavzularni jamlaydi. Mazmuni quyidagicha:
"Mehribon va Rahmli Alloh nomi bilan (boshlayman). Hamd olamlar Parvardigori Allohgakim. Mehribon, Rahmli. Qiyomat kuni egasi. Biz faqat Senga ibodat qilamiz va faqat Sendan yordam so‘raymiz. Bizni to‘g‘ri yo‘lga hidoyat qil: ne’mat berganlarning yo‘liga, g‘azabga uchraganlarning ham, adashganlarning ham yo‘liga emas."
Fotiha surasi Qur’onning “mohiyati” sifatida ham tilga olinadi, chunki u butun vahiy xabarining asosiy ma’nolarini qisqa shaklda jamlaydi. U hidoyat, rahmat va sobitlik so‘rovchi duo bo‘lib, mo‘minning kun davomida Alloh bilan bog‘lanib turishini mustahkamlaydi.
Tavba surasi (Tavba) Qur’onning to‘qqizinchi surasi bo‘lib, unda tavba, ixlos va Allohga tavakkul qilishga oid ko‘plab oyatlar bor. Uning eng mashhur oyatlaridan biri Tavba 9:51 ⧉ bo‘lib, qiyinchilik paytida Allohga suyanishni ta’kidlaydi. Oyat mazmuni:
"Ayting: Bizga Alloh biz uchun yozgan narsadan boshqa hech narsa yetmaydi. U — bizning Ma’volarimiz (Himoyachimiz). Mo‘minlar faqat Allohga tavakkul qilsinlar."
Bu oyat musulmonlarni Allohga to‘liq ishonib, suyanishga chaqiradi. U har qanday voqea — yaxshilik ham, sinov ham — Allohning hikmati bilan bo‘lishini eslatadi. Mo‘min uchun Allohga iymon va tavakkul qiyinchiliklarni yengishda asosiy quvvat manbai ekanini ta’kidlaydi.
Baqara surasi Qur’ondagi eng uzun sura bo‘lib, hayotning barcha jabhalari uchun hidoyatga boy. Undagi eng mashhur va taskin beruvchi oyatlardan biri Baqara 2:286 ⧉ bo‘lib, Allohning rahmati va bandalarga beriladigan sinovlar haqida eslatadi. Oyat mazmuni:
"Alloh hech bir jonni uning toqatidan ortiq yuklamaydi."
Bu oyat mo‘minlarga katta tasalli beradi: hayot sinovlari qanchalik og‘ir tuyulmasin, Alloh hech qachon bandaga ko‘tara olmaydigan yukni yuklamaydi. U Allohning rahmati va hikmatini ta’kidlab, sinovlarga duch kelganlarga umid bag‘ishlaydi.
Sharh surasi (Kenglik) Qur’onning 94-surasi bo‘lib, sinov va qiyinchiliklarga duch kelgan mo‘minlarga tasalli va dalda beradi. Undagi Sharh 94: 5⧉ 6⧉ oyatlari umid va matonatga chaqirishi bilan juda mashhur. Mazmuni:
"Albatta, qiyinchilik bilan birga yengillik bordir. Albatta, qiyinchilik bilan birga yengillik bordir."
Bu oyatlar har bir mushkuldan keyin yengillik kelishini eslatadi. U sabr-toqat qilishga, Allohning hikmatiga ishonishga chaqiradi va eng qiyin pallalarda ham mo‘minlarga umid beradi. Shuning uchun bu oyatlar ko‘pincha tashvish va g‘am paytida tilovat qilinadi.
Ahzob surasi Qur’onning 33-surasi. Undagi eng mashhur oyatlardan biri Ahzob 33:40 ⧉ bo‘lib, Payg‘ambar Muhammad (s.a.v.)ning risolati yakuniy ekanini bayon qiladi. Oyat mazmuni:
"Muhammad sizlarning erkaklaringizdan hech birining otasi emas. Lekin u Allohning Rasuli va payg‘ambarlarning muhridir. Alloh esa har narsani Biluvchidir."
Bu oyat Payg‘ambar Muhammad (s.a.v.)ning payg‘ambarlik silsilasining oxiri ekanini ta’kidlaydi va undan keyin yangi payg‘ambar kelmasligini bildiradi. Shu bilan Islom ta’limotining komilligi va vahiylar davrining yakunlanganini anglatadi. Bu oyat musulmon aqidasida juda muhim o‘rin tutadi.