Islomda najot — Allohga iymon keltirish, solih amallarni ado etish va Payg‘ambar Muhammad (s.a.v.)ning ta’limotlariga amal qilish orqali erishiladi. Bu musulmonlar uchun eng oliy maqsad bo‘lib, u jannatda abadiy saodat va Allohga yaqinlikni ta’minlaydi. Quyida Islom nuqtayi nazaridan najot tushunchasi, unga erishish yo‘li hamda Allohning rahmati va mag‘firatiga eltuvchi asosiy e’tiqod va amallar yoritiladi.
Islomda najot — do‘zax azobidan qutulish va abadiy jannat (Jannah)ga sazovor bo‘lishdir. Najot bitta amal bilan emas, balki iymon va solihlikni o‘z ichiga olgan keng qamrovli yo‘l orqali qo‘lga kiritiladi. Bu Allohning yagonaligiga iymon (Tavhid), Payg‘ambar Muhammad (s.a.v.)ning ta’limotlariga ergashish va Qur’on hamda Hadisga muvofiq solih amallarni bajarishni o‘z ichiga oladi.
Qur’on najot nasl-nasab, boylik yoki maqom bilan emas, balki iymon va amallar bilan belgilanishini ochiq ta’kidlaydi. Har bir inson o‘z najoti uchun mas’uldir va Alloh har bir bandaning amallariga adolat bilan hukm chiqaruvchi Zotdir. Baqara 2:286 ⧉ oyatida: “Alloh hech bir jonni uning quvvatidan ortiq yuklamaydi”, — deyiladi. Bu Allohning rahmati mo‘minning najot yo‘lida qilgan sa’y-harakatlarini qamrab olishini anglatadi.
Islomda najotning poydevori — Allohning yagonaligiga iymon keltirish va Payg‘ambar Muhammad (s.a.v.)ning risolatini qabul qilishdir. Iymon kalimasi — Shahodat: “Allohdan o‘zga iloh yo‘q va Muhammad Allohning rasulidir”, — deb e’lon qiladi. Bu najot sari tashlangan birinchi qadamdir. Qur’onda iymon va solih amal najotning asosi ekani ta’kidlanadi:
"Albatta, iymon keltirgan va solih amallar qilganlar — ular eng yaxshi maxluqlardir. Ularning Parvardigorlari huzuridagi mukofoti ostidan anhorlar oqib turadigan jannatlardir; ular u yerda abadiy qolurlar." Bayyina 98:7 ⧉
Islomda Allohning mavjudligini tan olishning o‘zi kifoya emas; Uning barcha payg‘ambarlariga, xususan, Payg‘ambar Muhammad (s.a.v.)ga oxirgi rasul sifatida iymon keltirish zarur. Qiyomat kuniga iymon ham muhim bo‘lib, unda barcha insonlar tiriltirilib, iymoni va amallariga ko‘ra hisob-kitob qilinishiga ishoniladi.
Islomda najot solih amallar va ibodatlar bilan chambarchas bog‘liq. Qur’on va Hadislarda Islomning besh rukniga amal qilish ta’kidlanadi: iymon, namoz, ro‘za, zakot va haj. Bu ibodatlar qalbni poklaydi va Alloh bilan mustahkam aloqani ta’minlaydi.
Shuningdek, Qur’on halollik, mehr-shafqat, sabr va boshqalarga hurmat kabi yaxshi xulqlarni muhim deb biladi. Musulmonlar boshqalarga foyda keltiradigan amallarni, xususan, sadaqa va ehsonni ko‘paytirishga da’vat etiladi. Baqara 2:261 ⧉ oyatida bunday amallar ko‘payib boradigan savobga qiyoslanadi. Bu saxovat va fidoyilik Allohning rahmati va roziligiga eltuvchi muhim omillardandir.
Hadislarda ham najot ibodatdagi ixlos, niyatning pokligi va gunohlardan saqlanishga bo‘lgan sa’y-harakat bilan bog‘liqligi ta’kidlanadi. Hatto tabassum qilish yoki muhtojga yordam berish kabi kichik ezguliklar ham to‘g‘ri niyat bilan qilinsa, ibodat hisoblanadi.
Islomda hech kim najotdan umidsiz emas — agar u chin dildan Allohga tavba qilsa. Tavba (Tavbah) Allohning mag‘firatini so‘rashning muhim qismidir. Musulmonlar Alloh g‘oyat mag‘firatli va rahmli Zot ekaniga ishonadilar va Unga chin dildan qaytgan bandalarni kechirishiga umid qiladilar. Qur’onda shunday deyiladi:
"Ayting: «Ey o‘z jonlariga zulm qilgan bandalarim! Allohning rahmatidan umid uzmanglar. Albatta, Alloh barcha gunohlarni mag‘firat qiladi. U juda Mag‘firatli, nihoyatda Rahmlidir»." Zumar 39:53 ⧉
Tavba qilish — gunohdan pushaymon bo‘lish, Allohdan mag‘firat so‘rash va o‘sha gunohga qaytmaslikka qat’iy qaror qilishni anglatadi. Tavbaning ixlos bilan qilinishi Allohning kechirimiga sabab bo‘ladi. Shuningdek, noto‘g‘ri ishlarni tuzatish va zarur bo‘lsa, boshqalarning haqqini ado etish ham tavbaning muhim qismidir.
Iymon va solih amallar najotning asosi bo‘lsa-da, oxir-oqibat najot Allohning rahmati va fazli bilan beriladi. Hech kim faqat o‘z amallari bilangina jannatga kira olmaydi. Qur’onning Fotiha 1:5 ⧉ oyatida mo‘minlar: “Bizni to‘g‘ri yo‘lga hidoyat qilgin”, — deb so‘raydilar. Bu najot va hidoyat faqat Allohdan ekanini tan olishdir.
Allohning rahmati keng va barcha mavjudotni qamrab oladi. Inson amallarida kamchilik qilsa ham, Allohning rahmati uni yuksaltiradi. Zumar 39:53 ⧉ oyatida Allohning rahmati har qanday gunohdan ustun ekani yana bir bor ta’kidlanadi.
Najotning yakuniy manzili — jannat (Jannah) bo‘lib, u yerda solih bandalar abadiy saodatda, azob-uqubatsiz hayot kechiradilar. Qur’onda jannat tinchlik va ne’matga to‘la abadiy maskan sifatida tasvirlanadi.
Islomga ko‘ra, har bir inson Qiyomat kuni o‘z amallari uchun javob beradi. Oxiratga iymon islomiy e’tiqodning muhim asoslaridan biridir. Bu kunda barcha insonlar tiriltiriladi va dunyodagi e’tiqodi, niyati hamda amallariga ko‘ra hisob qilinadi. Solih bo‘lganlar jannat bilan mukofotlanadi, Allohning hidoyatini rad etgan va yomonlik qilganlar esa do‘zax bilan jazolanadi.
Oli Imron 3:185 ⧉ oyatida shunday deyiladi: “Har bir jon o‘limni totguvchidir. Va sizlarga Qiyomat kuni mukofotingiz to‘liq beriladi”. Bu oyat hayotning sinov ekanini va haqiqiy mukofot oxiratda berilishini eslatadi.