Hijob islomiy madaniyat va an’analarda muhim va ko‘p muhokama qilinadigan masalalardan biridir. U musulmon ayollar tomonidan hayo, qadr-qimmat va hurmatni ta’minlash maqsadida kiyiladigan tashqi libosdir. Hijob ko‘pincha ro‘mol sifatida tushunilsa-da, uning mazmuni faqat boshni yopish bilan cheklanmaydi. U iymon ramzi, o‘zini hurmat qilish ifodasi va islomiy hayo tamoyillariga sodiqlikdir. Quyida Islomda hijobning ahamiyati va musulmon ayollar hayotidagi o‘rni yoritiladi.
Hayo (haya) Islomdagi markaziy qadriyatlardan bo‘lib, musulmonlarning kiyinishida, xulq-atvorida va o‘zaro munosabatlarida o‘zini tutishini belgilaydi. Hayo faqat ayollargagina emas, balki erkaklar va ayollarning barchasiga tegishlidir. Biroq ayollar kontekstida hayo ko‘pincha hijob va boshqa yopinish shakllari orqali namoyon bo‘ladi.
Qur’onda hayo erkaklar va ayollar uchun birdek ta’kidlanadi. An-Nur surasida (Nur 24: 30⧉ 31⧉) Alloh erkaklar va ayollarga nigohlarini past tutishni va iffatlarini saqlashni buyuradi. Alloh marhamat qiladi:
"Mo‘min erkaklarga ayt: nigohlarini past tutsinlar va iffatlarini saqlasinlar. Bu ular uchun pokroqdir. Albatta, Alloh ularning qilayotgan ishlaridan xabardordir. Mo‘min ayollarga ham ayt: nigohlarini past tutsinlar va iffatlarini saqlasinlar, o‘z ziynatlarini ochmasinlar, faqat odatda ko‘rinib turadigan qismi mustasno..." Nur 24:31 ⧉
Bu oyat Islomda hayoning asosini belgilab, erkaklar va ayollarni iymonlariga sodiqlik va boshqalarga hurmatni aks ettiradigan tarzda kiyinish va o‘zini tutishga chorlaydi.
Hijob kiyish amali Qur’onga tayanadi. Unda ayollarga kamtarona tarzda yopinish buyurilgan. Hijob haqida eng ko‘p keltiriladigan oyat An-Nur surasidagi Nur 24:31 ⧉-oyat bo‘lib, u Payg‘ambar Muhammad ﷺ ga nozil qilingan va mo‘min ayollarga ziynatlarini yopish hamda ro‘mollarini ko‘ksilariga tushirishni buyuradi:
"Mo‘min ayollarga ayt: nigohlarini past tutsinlar, iffatlarini saqlasinlar, ziynatlarini ochmasinlar, faqat odatda ko‘rinib turadigan qismi mustasno, va ro‘mollarini ko‘ksilari ustiga tushirsinlar..." Nur 24:31 ⧉
Islom ulamolari bu oyatni musulmon ayollarga begona erkaklar oldida soch, bo‘yin va tana qismlarini (yuz va qo‘llardan tashqari) yopish vojibligiga dalil sifatida sharhlaganlar. Maqsad — ayolning qadr-qimmatini asrash va keraksiz e’tibordan himoyalashdir.
Yana bir oyat — Ahzob surasidagi Ahzob 33:59 ⧉-oyat ham hijob haqida so‘zlaydi:
"Ey Payg‘ambar! Xotinlaringga, qizlaringga va mo‘min ayollarga ayt: ustilariga ustki liboslaridan tushirsinlar. Bu ularning tanilib, ozor ko‘rmasliklari uchun munosibroqdir. Alloh Mag‘firatli va Rahmlidir." Ahzob 33:59 ⧉
Bu oyat hijobning himoyaviy jihatini ta’kidlab, ayollarning hurmat qilinishi va bezorilikdan asralishini ko‘zda tutadi.
Hijobning asosiy maqsadi — hayo va ayollarning qadr-qimmatini saqlashdir. U musulmon ayolning Islom qadriyatlariga sodiqligini amalda namoyon etadi: iffat, kamtarlik va o‘zini hamda boshqalarni hurmat qilish. Hijobning Islomdagi ahamiyatini quyidagi jihatlar orqali ko‘rish mumkin:
Hijob musulmon ayollar uchun muhim amaliyot bo‘lsa-da, uning kiyilish uslublari madaniy va mintaqaviy jihatdan farq qiladi. Hijobning shakli, turi va o‘ralish usuli mamlakatdan mamlakatga yoki jamoadan jamoadan o‘zgarishi mumkin.
Masalan, Saudiya Arabistonida hijob bilan birga niqob (yuzni yopuvchi libos) keng tarqalgan bo‘lsa, Turkiya va Janubi-Sharqiy Osiyoning ayrim hududlarida turli xil ro‘mollar va sharf uslublari uchraydi.
Bu farqlarga qaramay, hijobning mohiyati o‘zgarmaydi — hayo va islomiy qadriyatlarga amal qilish. So‘nggi yillarda ko‘plab musulmon ayollar an’anaviy uslublarni zamonaviy moda bilan uyg‘unlashtirib, salla yoki oddiy ro‘mollarni tanlamoqdalar.
Hijob, ayniqsa G‘arb ommaviy axborot vositalarida, ko‘pincha noto‘g‘ri talqin qilinadi va ba’zan zulm ramzi sifatida ko‘rsatiladi. Ayrimlar uni ayollarni cheklash yoki boshqarish vositasi deb hisoblaydi. Biroq bunday qarashlar islomiy ta’limotlarni va musulmon ayollarning shaxsiy tanlovlarini yetarlicha tushunmaslikdan kelib chiqadi.
Aslida esa, hijob ko‘plab musulmon ayollar uchun ongli va ixtiyoriy tanlovdir. Ba’zilar uni diniy burch sifatida, boshqalar esa shaxsiy e’tiqod, kuch va o‘zlik ifodasi sifatida kiyadilar. Islom hijobni majburlash emas, balki hayo va o‘zini hurmat qilishni targ‘ib etadi.
Hijob ayollarning qadr-qimmati, erkinligi va mustaqilligini ifodalaydi. Hijob kiygan ko‘plab ayollar o‘zlarini ishonchli va kuchli his qilishlarini, jamiyat bosimidan holi bo‘lib yashashlariga yordam berishini ta’kidlaydilar.