Islom ta’limotiga ko‘ra, Shayton (Shayton) insoniyatning haqiqiy va faol dushmanidir. U yovuzlik ramzi emas, balki yaratilgan mavjudot — Iblis bo‘lib, Allohning amriga bo‘ysunmaganligi sababli Uning rahmatidan quvilgan. Shu paytdan boshlab u Qiyomat kunigacha insonlarni yo‘ldan ozdirishga qasam ichdi. Qur’on Shaytonning usullarini fosh etadi, uning ta’siridan ogohlantiradi va undan himoyalanish yo‘llarini aniq ko‘rsatib beradi. Islom yovuzlik mavjudligini tan oladi, biroq Allohning rahmati va hidoyati har doim undan ustun ekanini ta’kidlaydi.
Iblis jinlardan bo‘lib, ilgari ibodatlari sababli farishtalar orasida yuksak maqomga ega edi. Ammo Odamga sajda qilish buyurilganda, u kibr va hasad sababli itoat etmadi. Shu isyoni tufayli Allohning rahmatidan quvildi.
"[Alloh] dedi: «Senga buyurganimda sajda qilishdan seni nima to‘sdi?» (Iblis) dedi: «Men undan yaxshiroqman. Meni olovdan, uni esa loydan yaratding»." A'rof 7:12 ⧉
Shundan so‘ng Iblis Shaytonga aylandi va insoniyatni aldashga ont ichgan ochiq dushman bo‘lib qoldi.
Shaytonning asosiy maqsadi — insonlarni Allohdan uzoqlashtirishdir. U kibr, shahvat, kechiktirish, umidsizlik orqali vasvasa qiladi, gunohni chiroyli ko‘rsatadi va shukr hamda zikrni unutishga undaydi.
"(Shayton) dedi: «Meni yo‘ldan ozdirganing sababli, albatta, ularni to‘g‘ri yo‘ling ustida poylab o‘tiraman»." A'rof 7:16 ⧉
U hech kimni majburan gunohga unday olmaydi, biroq insonning zaif tomonlaridan foydalanadi. Qur’on shaxsiy mas’uliyatni ta’kidlaydi — Shaytonga ergashish yoki ergashmaslik insonning o‘z tanlovidir.
Islomda yovuzlik Allohning rahmatiga zid narsa emas, balki sinovdir. U ixtiyor erkinligi bo‘lishi, haq bilan botil ajralib chiqishi va ixlosli bandalar poklanishi uchun mavjud. Shayton yovuzlikka chorlaydi, ammo Alloh unga qarshi hidoyatni bergan.
"Albatta, Shaytonning hiylasi ojizdir." Niso 4:76 ⧉
Allohning rahmati va hidoyati har doim yovuzlikdan kuchlidir. Shaytonning ta’siri faqatgina inson Allohni eslashdan va itoatdan yuz o‘girganida kuchayadi.
Islom Shaytonning ta’siridan himoyalanish uchun aniq yo‘llarni o‘rgatadi:
"Agar senga Shaytondan bir vasvasa kelsa, Allohdan panoh so‘ra. Albatta, U eshituvchi va biluvchidir." A'rof 7:200 ⧉
Shayton dunyoviy havaslar, yolg‘on g‘oyalar, hasad, nizolar va chalg‘itishlar orqali insonlarni adashtiradi. Uning jinlardan ham, adashgan insonlardan ham yordamchilari bor bo‘lib, ular buzuqlik va shubhani targ‘ib qiladilar.
"Shunday qilib, har bir payg‘ambar uchun inson va jin shaytonlarini dushman qilib qo‘ydik. Ular bir-birlariga aldamchi bezakli so‘zlarni pichirlab turadilar." An'om 6:112 ⧉
Bu vositalarni anglash mo‘minlarga haq yo‘lda sobit turishga yordam beradi.
Hozircha ta’siri bo‘lishiga qaramay, Shaytonning oxiri oldindan belgilangan. Qiyomat kuni u o‘ziga ergashganlardan yuz o‘giradi va hech qanday haqiqiy qudratga ega bo‘lmaganini tan oladi — faqat vasvasa qilganini aytadi. Unga ergashganlar bilan birga do‘zaxga tashlanadi.
"Ish bitgach, Shayton dedi: «Albatta, Alloh sizlarga haq va’dani berdi, men ham va’da berdim, ammo va’damga xilof qildim»." Ibrohim 14:22 ⧉
Islom mo‘minlarni Shaytonni dushman sifatida tanishga o‘rgatadi, ammo qo‘rquvda yashashga emas — balki hushyorlik va Allohga doimiy tavakkal qilishga chaqiradi. Zikr, ixlos va solih amallar bilan Shaytonning hiylalari ojiz bo‘lib qoladi.
Ilm izlash, duo qilish va qalbni asrash orqali biz yovuzlikdan himoyalanib, barcha nur va himoyaning manbai bo‘lgan Allohga yaqinlashamiz.