Yunus payg‘ambar (a.s.) Islomda sabr, tavba va kechirim timsoli bo‘lgan suyukli payg‘ambarlardan biridir. Uning qissasi o‘z da’vatini tark etgach, ulkan baliq (ba’zan kit deb talqin qilinadi) tomonidan yutilishi bilan bog‘liq g‘ayrioddiy voqea bilan mashhur. Qur’onda bu voqea kamtarlik, matonat va Allohning rahmatini so‘rash muhimligini o‘rgatuvchi saboq sifatida keltiriladi. Yunus payg‘ambarning qissasi nafaqat sinovlar haqida, balki Allohning cheksiz rahmati va mag‘firati haqida hamdir. Quyida uning da’vati, baliq ichidagi davri va ushbu qissadan olinadigan asosiy saboqlar bayon etiladi.
Yunus payg‘ambar (a.s.) Alloh tomonidan Ninova ahliga yuborilgan bo‘lib, ular gunoh va Allohning amrlariga itoatsizlikda yashayotgan edilar. Ularni tavbaga va yagona Allohga ibodat qilishga chaqirdi. Biroq Ninova ahli uning da’vatini rad etdi. Uzoq davom etgan mashaqqatlardan so‘ng Yunus payg‘ambar ularning tavba qilmasligidan ranjib, qavmini tark etishga qaror qildi va dengizga yo‘l oldi.
“Yunus ham kemaga qochib bordi, so‘ng qur’a tashlandi va u yutqazganlardan bo‘ldi.” Soffot 37:139 ⧉
Yunus payg‘ambarning qavmini tark etishi uning buyuk sinovining boshlanishi bo‘ldi. Allohning rejasiga ko‘ra, bu voqea Yunus payg‘ambar va boshqa mo‘minlar uchun muhim saboqlarni ochib berishi kerak edi.
Yunus payg‘ambar kemada ketayotganida kuchli bo‘ron ko‘tarildi. Dengizchilar bu baloni ilohiy jazo deb hisoblab, kim sababchi ekanini aniqlash uchun qur’a tashladilar. Qur’a Yunus payg‘ambarga tushdi va u dengizga tashlandi. Shunda uni ulkan baliq yutib yubordi. Baliq ichida Yunus payg‘ambar jismonan ham, ma’nan ham zulmatda qoldi. U qavmini tark etib, Allohning amriga xilof ish qilganini anglab yetdi.
“Baliq uni yutib yubordi va u malomatga loyiq edi. Agar u Allohni tasbeh etuvchilardan bo‘lmaganida edi, albatta, qayta tiriladigan kungacha uning qornida qolib ketgan bo‘lardi.” Soffot 37: 142⧉ 143⧉ 144⧉
Baliq qornida Yunus payg‘ambar chin dildan tavba qilib, Allohdan mag‘firat so‘radi. Bu tafakkur va tavba lahzasi uning hayotidagi burilish nuqtasiga aylandi.
Baliq qornida bo‘lganida Yunus payg‘ambar Allohga mashhur duo bilan iltijo qildi. Bu duo Islomda nihoyatda muhim bo‘lib, Yunus payg‘ambarning kamtarligi va chin ixlos bilan tavba qilganini ifodalaydi. U musulmonlarga Alloh chin dildan qaytgan bandalarni kechirishga doimo tayyor ekanini eslatadi.
“Sendan o‘zga iloh yo‘q. Sen poksan. Albatta, men zolimlardan bo‘ldim.” Anbiyo 21:87 ⧉
Bu duo Allohga to‘liq bo‘ysunish va o‘z xatolarini tan olishning yorqin ifodasidir. Musulmonlar bu duoni qiyinchilik paytida yoki mag‘firat so‘raganda tez-tez tilovat qiladilar.
Yunus payg‘ambar duosidan so‘ng Allohning rahmati bilan najot topdi. Baliq uni qirg‘oqqa chiqarib tashladi va u o‘z da’vatini davom ettirish uchun ikkinchi imkoniyatga ega bo‘ldi. Baliq ichidagi davr uning uchun tavba, tafakkur va iymonini yangilash davri bo‘ldi. Bu voqea unga Allohning hikmatiga ishonish va sinovlar oldida sabrli bo‘lish zarurligini yana bir bor eslatdi.
“Biz uni yuz ming yoki undan ham ko‘proq kishiga yubordik. Ular iymon keltirdilar va Biz ularga ma’lum vaqtgacha ne’matlar berdik.” Soffot 37:148 ⧉
Yunus payg‘ambar qavmiga qaytganida, ular tavba qilib, Allohga yuzlanganlarini ko‘rdi. Alloh O‘z rahmati bilan ularni kechirdi. Bu voqea tavbaning qudratini va Allohning rahmati chin dildan qaytganlarga keng ekanini yaqqol namoyon etadi.
Yunus payg‘ambar (a.s.) qissasi musulmonlar uchun bir nechta muhim saboqlarni o‘z ichiga oladi:
Yunus payg‘ambar qissasi sabr, Allohga tavakkal va doimiy tavba qilishning ahamiyatini yodga soladi. U kamtarlik sabog‘ini beradi: inson xatosini anglab, Allohga qaytsa, Uning rahmati bilan yana imkon topadi.